Chelete ea ka

Ho boloka chelete ho bolela hore o behella ka thoko chelete ka mokhoa o sireletsehileng bakeng sa nako e khutsoanyane (ka mohlala, akhaonteng ea banka). Ho tsetela ho mabapi le ho sebelisa chelete ho etsa hore e hole ha nako e ntse e feta — ka ho tloaelehileng ho na le kotsi e eketsehileng, empa hape ho na le monyetla oa hore u fumane tsoala e kholo.

• Ho boloka chelete = polokeho + phihlello e bonolo. Sena se setle maemong a tšohanyetso.
• Ho tsetela = kholo + mamello. Ho tsetela ho molemo haholo bakeng sa lipakane tsa nako e telele tse kang thuto kapa nako ea ho beha meja fatše.

Keletso: Qala ho tsoaka — kamehla boloka chelete bakeng sa maemo a tšohanyetso le ho nahana ka ho tsetela chelete eo o ka e khonang e le hore e hole.

Seabo ke karoloana ea ho ba mong oa khamphani. Haeba u na le liabo, ho bolela hore u na le karoloana ea hau khoebong.

• Nakong eo khamphani e etsang profiti, o ka lefshoa tsoala —karolo ea profiti e joalo — e lefshoang batshoari ba liabo.
• Hape liabo li a rekisoa: haeba liabo li ea holimo, u ka etsa phaello. Haeba li theoha, li lahlehloa ke boleng.
• Liabo tsa Thusano Trust li nehile baamoheli ba liabo bobeli: kabo ea tsoala nakong ea lilemo tse 15 me hona joale, nakong ea ho tseteolla, ho na le monyetla oa ho rekisa kapa oa ho fetisa liabo tsa bona.

Mekhoa e metle ea ho tšoara chelete e haha botsitso:

• Bajete: Ngola fatše lekeno le litšenyehelo — tseba hore na chelete ea hau e ea hokae.
• Qoba maraba a hokena likolotong: E ba seli haholo bakeng sa likalimo tsa chelete tse nang le tsoala e phahameng le ho reka mabenkeleng ka mokitlane.
• Boloka chelete kamehla: Esita le chelete e nyenyane e a hola ha nako e ntla e feta.
• Rera bakeng sa nako e tlang: Boloka chelete ka thoko bakeng sa litefello tsa sekolo, maemo a tšohanyetso, kapa nako ea ho beha meja fatše.
• Tšireletsa seo u nang le sona: Etsa bonnete ba hore lintlha tsa hao tsa banka li tšireletsehile lle o ntše mahlo linameng bakeng sa masholu le baqhekelli.

Mantsoe a lichelete a ka ferekanya. Mona ke tataiso ea kapele:

• Moamoheli oa liabo — ke motho ea fumanang melemo e tsoang ho Trust.
• Kabo ea tsoala — chelete e lefshoang ho tsoa profiting ea khamphani ho batšoari ba liabo.
• Broker — setsebi se nang le laesense se u thusa ho reka, ho rekisa, kapa ho tšoara liabo.
• Ho tsetolla — ke nakong eo liabo tsa hau li fumanehang kamor’a nako ea ho leta.
• Taelo ea lekhethoe — ena ke taelo e tsoang ho SARS mabapi le hore na ke lekhetho le lekae le tlamehang ho huloa tefellong ea hau.
• Khetho ea mohato o nkuwang — ke mohato o iketsahallang haeba u sa etse khetho (bakeng sa Thusano Trust: liabo li a rekisoa ‘me chelete e a lefshoa).

Thusano Trust e thehuoe bakeng sa MaAfrika Boroa ao nakong e fetileng a neng a qheletsoe thoko moruong joale a na le seabo ka kotloloho likhamphaning tsa merafo. Ena ke karolo ea Black Economic Empowerment (BEE), lenaneo la naha le sebetsanang le ho hloka toka ha nako e fetileng le ho etsa bonnete ba hore batho ba eketsehileng ba una melemo mehloling ea Afrika Boroa.

Ka ho ba beng ba liabo, baamoheli ba liabo:

• Ba ile ba fumana likabo tsa tsoala nakong ea Trust.
• Ba ile ba fumana litokelo tsa ho vouta joaloka batšoari ba liabo.
• Joale, ke monyetla oa ho rekisa kapa ho boloka liabo tsa bona kamor’a ho tsetolloa ha tsona.

Sena ha se fane feela ka melemo ea botho — ke karolo ea ho hana ekonomi e kenyeletsang batho ba bangata haholo le e nang le toka.